Fasade Napredak arhitekture i materijala u veku iza nas

Napredak arhitekture i materijala u veku iza nas

Razvoj arhitekture - napredak materijala aluminijum, staklo, čelik

Arhitektura kao takva prisutna je od prvih čovekovih skloništa. Kroz dugi period istorije razvijala se na svim kontinentima, u različitim oblicima, formama, materijalima, ritmovima i namenama. S industrijskom revolucijom počinje polako da se razvija i internacionalni stil, zahvaljujući novim tehnološkim dostignućima i manjom zavisnošću od lokalnih materijala i radne snage. Danas je često teško reći samo na osnovu fotografija na kom kontinentu se nalazi koji grad, a još manje u kojoj zemlji, zahvaljujući razmeni ideja, inovacija, materijala i tehnoloških dostignuća. Arhitektura kakvu danas poznajemo uznapredovala je neopisivo od njenog nastanka, a po pitanju materijala neverovatan napredak učinjen je naročito nakon industrijske revolucije.

Razvoj moderne arhitekture u direktnoj je vezi sa pristupom odbacivanja ornamenata, suvišnih ukrasa i oblika s jedne strane i istraživanju načina da se upotrebe novi materijali i konstruktivna otkrića sa druge. Naravno, posebnu ulogu u tome imali su armirani beton i čelični ramovi, kao materijali koji su, između ostalih, omogućili objektima uzdizanje do do tada nezamislivih visina i raspona i staklo kao materijal koji je obeležio modernu arhitekturu i savremena dostignuća.

Razvoj arhitekture - napredak materijala aluminijum, staklo, čelik

Razvoj čeličnog okvira koji je bio krucijalan za razvoj moderne arhitekture svoje korene nalazi u prvom gradu moderne arhitekture, Čikagu, sa kraja devetnaestoga veka. Do tada praktično svi objekti svih veličina oslanjali su se na debele zidove koji nisu dopuštali uzdizanje u velike visine. Što je objekat bio viši, to su i zidovi morali biti deblji kako bi podržali težinu svakog sledećeg sprata. Naravno, to je moguće sve do onog trenutka kada spratovi nižih etaža postanu toliko debeli da se prizemlje u njima izgubi, a nije potrebno čak ni naročito puno etaža da se to desi.

Najviša zgrada kraja devetnaestoga veka bila je „Monadnock“ zgrada u Čikagu sa svega 17 spratova. Čelični ramovi su u ovome napravili pravu revoluciju. Njihovom primenom, zahvaljujući njihovim konstruktivnim karakteristikama, u upotrebu je ušao skeletni sistem,tzv. sistem stubova, koji preuzima težinu čitavog objekta i na taj način zidovi bivaju oslobođeni. A tako postaju debeli tek onoliko koliko je potrebno da zaštite zgradu i pruže toplotnu i zvučnu izolaciju. Uporedo sa razvojem stakla ovaj prenos čitave konstrukcije na skeletni sistem značio je da je čitava površina zida postajala „oslobođena“, odnosno polako u potpunosti mogla da bude prekrivena staklom.

Razvoj arhitekture - napredak materijala aluminijum, staklo, čelik

Još jedan od postulata moderne arhitekture je gubljenje veze između unutrašnjosti i spoljašnjosti, kao i traženja istine, prikazivanja materijala onakvih kakvi jesu i forme objekata koja je pratila njegovu funkciju, te ne čudi što je staklo kao transparentni materijal našao svoju veliku primenu u razvoju moderne arhitekture. Kristalna palata prikazana na Velikoj izložbi čak 1851. godine bila je revolucionarni rani primer korišćenja čelika i stakla.

Zanimljivo je što su u to prvo vreme čeličnih konstrukcija objekti zapravo bili građeni sa istom ili sličnom debljinom zidova kao i kada su oni bili noseći, i to delimično, samo da bi se javnost osetila bezbedno u takvim objektima. Vremenom su ipak prozori postajali veći, a zidovi sve tanji, a javnost se uverila da i takve kuće mogu da stoje i da budu sve više i više.

Sa razvojem industrijske revolucije moderne zgrade i kuće više nisu odražavale istoriju i istorijske težnje, već napretke građevinskog i arhitektonskog inženjerstva i industrijske proizvodnje. Tradicionalni zanati zamenjeni su elementima koji su nastajali u fabrikama.

Beton je postao jedan od vodećih materijala, kao izuzetno zahvalan za prefabrikaciju, odličnih karakteristika jer je nastajao u fabrikama, a zatim je sklapan na licu mesta. Tako je sirovi beton postao i fasadni materijal i arhitekte su sve više puštale da se on slobodno vidi u prostoru, a ne da ga sakrivaju kao što je to do tada bio slučaj.

Uporedo sa razvojem novih kontruktivnih elemenata razvijale su se polako i staklene fasade. Objekti su postajali sve viši, zidovi sve lakši i simbol napretka, a tako i poslovnih objekata, postale su velike površine prekrivene samo staklom. Fasada koja sve otkriva i ništa ne sakriva, postala je simbol uspeha. Neboderi izvajani od stakla osvojili su sve važne poslovne četvrti zemljine kugle, a zatim su se proširili i u druge zone. Razvoj materijala i tehnologije doneo je nezamislive novine na polju arhitekture. Tako je čuvena HSBC zgrada arhitekte Normana Fostera, visine 78 metara, u potpunosti prefabrikovana u Britaniji u formi pet modula, napravljena od 30 000 tona čelika i 4500 tona aluminjuma, koji su zatim jednostavno sklapani u sred Hong Konga.

HSBC zgrada arhitekte Normana Fostera
HSBC zgrada arhitekte Normana Fostera

Staklene fasade se danas dele u dva osnovna tipa, strukturalne i polu-strukturalne. Vodeća razlika je u tome što kod polu-strukturalnih ostaju vidljivi profili koji nose staklo, dok se kod strukturalnih vidi jednoobrazna staklena površina. Brojne su prednosti ovakvih fasada, a sve više sa razvojem stakla, odnosno upotrebom stakala koja imaju dobre izolativne karakteristike, te ne čudi da su one i danas u širokoj primeni, a naročito za poslovne objekte.

Velike staklene površine razvile su se upravo zahvaljujući primeni aluminijuma, kao materijala koji je izuzetno otporan i čvrst i poseduje sposobnost da nosi veliku staklenu površinu bez ikakvog krivljenja. Tako su aluminijumski okviri dugi niz godina bili upravo simbol moderne arhitekture i modernih stremljenja.

Razvoj arhitekture - napredak materijala aluminijum, staklo, čelik

Međutim, razvoj materijala nije doneo samo nove visine i prostranstva, konstruktivne mogućnosti i nove forme i oblike. Razvoj materijala i sistema sve više se bazira na poštovanju principa održivosti i održive gradnje. Pre samo nekoliko decenija ušteda energije nije bila uopšte visoko na listi, a neretko ni uopšte na listi prioriteta u građevinarstvu. Danas to nije slučaj i upravo se razvoj sve više bazira u tom smeru. Energetska održiva gradnja podrazumeva smanjenje energetskih potreba uz zadržavanje istog nivoa kvaliteta građenja i uslova stanovanja i tu veliku ulogu imaju savremeni materijali.

Od razvoja izolacionih materijala, preko razvoja stakla, pa i svih elemenata koji se primenjuju u građevinarstvu, poboljšavaju se karakteristike koje uslovljavaju da objekat bude dobro izolovan i da istovremeno diše, da ne dolazi do prekomernog zagrevanja i nepotrebnog gubitka energije. Energetski efikasni građevinski materijali su oni koji tokom svog životnog ciklusa zahtevaju manju potrošnju energije od klasičnih materijala, a bez spuštanja kvaliteta fizičko mehaničkih svojstava, termoizolacionih svojstava, trajnosti itd.

Prethodni tekstelumatec TechDays od 20. do 22. rujna 2017.
Sledeći tekstGLASTRONiC je proslavio svoju prvu godišnjicu uz otvaranje nove proizvodne hale