Fasade Stub – nosač kuće, nosač sveta

Stub – nosač kuće, nosač sveta

Stub – nosač kuće, nosač sveta

Vrlo često se u našim krajevima može čuti da je „žena stub kuće“. U ovoj narodnoj izreci, kroz metaforu o ženi-stubu otkrivamo tradicionalno poimanje uloge žene koja se izjednačava sa nosećim elementom kuće, odnosno ona je ta koja nosi kuću na svojim plećima. Možda više no ikad pre, u vremenu dezintegracije svih vrednosti, pa i porodice kao jezgra jednog društva, ova izreka dobija na snazi. Stoga se vredi dodatno pozabaviti simbolikom stuba u različitim kulturama i religijama.

Sa arhitektonskog stanovišta, stub je vertikalni nosač ili podupirač, valjkastog ili višeuganog oblika, koji prima opterećenje gornje konstrukcije građevine. Može biti monolitan ili sastavljen od više delova. U klasičnoj arhitekturi, obično se sastoji od osnove ili baze, stabla i kapitela. Kapitel je element stuba čijim posredstvom stub preuzima opterećenje.

Obično se sastoji od osnove ili baze, stabla i kapitela

Njegova uloga je prvenstveno konstruktivna, ali može biti i dekorativna. Kao konstruktivni element, stub ima funkciju da „primi i prenese opterećenje gornjih spratova, stubova i krova na donje stubove i temelje“, nalazimo pojašnjenje u Enciklopedija arhitekture, i dalje: „sekundarna funkcija stuba je da učvrsti i ukruti zidove ispuna i pregrada“. Iz ovog proizlazi da oblik i dimenzije preseka zavise od veličine i načina opterećenja, konstrukcije stuba, ali njegovog položaja u samoj zgradi (da li je fasadni, unutrašnji, slobodan u prostoru ili vezan za zidove, itd.). Ranije je uglavnom bio izrađivan od kamena, drveta, opekarskih proizvoda, bronze, a u poslednje vreme je mahom liveni betonski, armirani betonski, čelični, željezni i sl.

Stub je, dakle, nosač i predstavlja osu građevine koja povezuje njene različite nivoe. Stubovi su ti koji građevini obezbeđuju čvrstinu, a uzdrmati njih znači uzdrmati i celo zdanje. Zato simbolizuju postojanost zdanja, kako arhitektonskog, tako i društvenog ili ličnog. Biblijski junak Samson, iako oslepljen i utamničen, prikupivši svu svoju snagu ruši dva stuba i tako izaziva rušenje celog filistejskog hrama. Umirući sa svojim neprijateljima donosi svome narodu pobedu.

Sa bazom i kapitelom, stub simbolizuje drvo života

Sa bazom i kapitelom, stub simbolizuje drvo života – baza je korenje, stablo stuba je deblo drveta, a kapitel lišće. Građevini koju podupire i svemu što ona znači, stub daje život.

U Starom Egiptu stub pod nazivom džed bio je posvećen kultu boga Pta i boga Ozirisa i predstavljao je stubove koji podupiru nebo ili drvo bez grana koji simolizuju stabilnost i trajnost.

Kao izraz ljubavi i simbol savršenstva stub se pojavljuje i u Pesmi nad pesmama u kojoj dragi navodi da su noge njegove drage „stubovi od belog mramora, koji stoje na postolju od čistog zlata“.

Kao izraz ljubavi i simbol savršenstva

Stub je i podupirač božanskog, svejedno da li je to potporanj u drvenoj kolibici ili hramu – oduvek je imao velike magične moći, i baš kao i ognjište, bio je predmet obožavanja jer se u njemu krila snaga predaka.

Stub je osa sveta koja povezuje ovozemaljsko sa nebeskim.

U grčkoj arhitekturi, stubovi su jedna od najkarakterističnijih odlika određenog stila sa određenom simbolikom, odnosno dorski stub simbolizuje muškarca, jonski ženu, a korintski mlade.

Stub je i falički simbol koji simbolizuje moć. Rimljani su podizali trijumfalne stubove u čast nekog čoveka ili poduhvata. Verovatno najpoznatiji je Trajanov stub koji i danas stoji u Rimu. Podignut je u slavu imperatora Trajana i ukrašen reljefima od vrha do dna na kojima je prikazano 115 najznačajnijih prizora njegovih mnogobrojnih pohoda. Trijumfalni stubovi takođe simbolizuju vezu između neba i zemlje, jer istovremeno ukazuju na čovekovu zahvalnost božanstvu, ali i njegovu divinizaciju, budući da pokazuju moć čoveka pod Božjom zaštitom. Stub tako postaje simbol pobede i besmrtnosti.

 Hrist je stub hrišćanstva i vere

U keltskoj mitologiji stub je izrazito muški simbol i zauzima veoma važno mesto jer predstavlja junaka, heroja. On je i oslonac kosmosa i osnovni element megalitskih spomenika i asocira na moć i oslonac. Najveći keltski junak Kuhalin, ratnik i vođa, biva žrtva prokletstva i osuđen na smrt. On se vezuje za stub da bi umro na nogama.

U judejskim i hrišćanskim predanjima stub ima kosmički i duhovni simbolizam, on pred- stavlja hijerogamiju (hieros gamos) – venčanje neba sa zemljom. On je i ovde drvo života, osa sveta jer povezuje ono gore s onim dole.

Stub od oblaka i stub od ognja u Bibliji dobijaju smisao teofanije, vidljivog znaka božanske prisutnosti i javljaju se izabranom narodu. Hrist je stub hrišćanstva i vere, on je stabilan i stamenit nasuprot ljudskoj nestalnosti.

Kičmeni stub je osa uspravljenog čoveka

Heraklovi (Herkulovi) stubovi predstavljaju granicu zaštite koja se ne sme preći, granicu iza koje se čovek izlaže opasnosti. Zato vrlo često stubovi uokviruju vrata i tako obeležavaju prelaz iz jednog sveta u drugi. Dva stuba predstavljaju i oslonac neba i nebeske vratnice, odnosno ulaz u hram ili crkvu. Kroz prolaz između dva stuba stupa se u novi život, u drugi svet ili večnost. Dva stuba simbolizuju svekoliku bipolarnost, dualne vidove božanstva ili androgine bogove.

U Sfinginoj zagonetki Edipu, upravo je uspravan položaj kičmenog stuba suština odgonetke, jer dete dok puzi još se nije podiglo u uspravan položaj, obeležje odraslog čoveka, kome će starost opet saviti kičmu. Dakle, kičmeni stub je osa uspravljenog čoveka i često označava i ideju vodilju, osnovu nekog razmišljanja, kao što je i osnova skeleta, ali i ljudsku hrabrost i integritet.

Kod Slovena se javlja stožer – vertikalno postavljen stub na sredini gumna za koji su se vezivali konji prilikom vršidbe. Stožer je i ovde simbol stabilnosti domaćinstva i postojanosti imovine, ali i osa sveta. On je kao takav imao značenje kultnog mesta i kraj njega nije valjalo lagati, ložiti vatru, a imao je i niz zaštitnih funkcija i značajno mesto u svadbenim, božićnim, novogodišnjim i spasovdanskim obredima. Kraj njega se lomio hleb koji je trebalo da donese blagostanje u kuću.

Vertikalno postavljen stub na sredini

Već po samoj svojoj uspravnosti, stub je uzlazni simbol i njegova simbolika je nesumnjivo pozitivna. Stoga ne čudi što je žena u narodnoj mudrosti izjednačena upravo s njim.

Piše: Isidora Gordić